جوّ نوآوری و خلاقیت کارکنان، گرایش کارآفرینانه و کارآفرینی درون سازمانی: مدلی برای تبیین نقش رهبری تحول آفرین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه مدیریت، دانشکده مدیریت و حسابداری، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران

2 گروه مدیریت صنعتی ، واحد کرج ، دانشگاه آزاد اسلامی ، کرج ، ایران

چکیده

زمینه و هدف: این پژوهش با هدف مطالعه رهبری تحول‌آفرین و نحوه تعامل آن با خلاقیت، جوّ نوآوری، گرایش کارآفرینانه و کارآفرینی درون‌سازمانی بر اساس ادراک کارکنان صنعت هواپیمایی کشوری انجام شد.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از حیث شیوه گردآوری داده‌ها، توصیفی ـ همبستگی است. جامعه آماری شامل کلیه کارشناسان و مدیران شرکت هواپیمایی آتا با حداقل مدرک کارشناسی به تعداد 700 نفر بود که با استفاده از جدول مورگان و روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای 248 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری داده‌ها از پرسشنامه استاندارد استفاده شد. روایی پرسشنامه با استفاده از روایی محتوایی و تحلیل عاملی تأییدی و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ تایید شد. برای تحلیل داده‌ها از مدل‌سازی معادلات ساختاری و الگوریتم حداقل مربعات جزئی (PLS) استفاده شد.
یافته‌ها: یافته‌ها بیانگر تأثیر مثبت رهبری تحول‌آفرین بر جوّ نوآوری سازمان، جوّ نوآوری بر خلاقیت کارکنان و نقش میانجی جوّ نوآوری در رابطه بین رهبری تحول‌آفرین و خلاقیت کارکنان بود. همچنین، نتایج حاکی از تأثیر مثبت خلاقیت کارکنان بر کارآفرینی درون‌سازمانی، گرایش کارآفرینانه بر کارآفرینی درون‌سازمانی و نقش تعدیلگر رهبری تحول‌آفرین در رابطه بین گرایش کارآفرینانه و کارآفرینی درون‌سازمانی بود.
نتیجه‌گیری: با توجه به تاثیر رهبری تحول‌آفرین بر خلاقیت، نوآوری و کارآفرینی در انتخاب کارکنان شایستگی‌های رهبری تحول آفرین مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها


اسکندری، احمدرضا، اسکندری، محمودرضا. (۱۳۹۶). تأثیر خلاقیت کارکنان بر رهبری تحول آفرین از طریق جو نوآوری (مطالعه موردی: کارکنان بانک ملت استان گیلان)، نخستین کنفرانس مدیریت، حسابداری و مهندسی صنایع، تهران، شرکت توسعه دانش فرزانگان.

اکبری، مرتضی؛ ایمانی، صاحب؛ قباد نژاد، مهدی و رحیمی، رحیم. (۱۳۹۴). ارتباط میان رهبری تحول‌آفرین، بازاریابی داخلی و گرایش کارآفرینانه (مورد مطالعه: شرکت ملی مناطق نفت‌خیز جنوب). فصلنامه علمی پژوهشی توسعه کارآفرینی، ۸ (۳), ۵۷۱-۵۹۰.

بخشی، حامد و صباغ اسماعیلی، رعنا. (۱۳۹۲). تأثیر خلاقیت و نوآوری بر کارآفرینی سازمانی، اولین کنفرانس بین المللی نقش مدیریت انقلاب اسلامی در هندسه قدرت نظام جهانی (مدیریت، سیاست، اقتصاد، فرهنگ، امنیت، حسابداری)، تهران، دبیرخانه دائمی کنفرانس بین المللی حماسه سیاسی و حماسه اقتصادی.

پرهیزگار، محمدمهدی، اعتمادیان، سجاد. (۱۳۹۶). تجربیات رهبران تحول‌آفرین با گرایش کارآفرینی و عملکرد نوآورانه در الکترونیکی کردن گمرک (با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی کلایزی). مطالعات رفتار سازمانی، ۷ (۱), ۱-۳۰.

داوری، علی، رضازاده، آرش. (۱۳۹2). مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزار PLS. تهران، انتشارت جهاد دانشگاهی.

رابینز، استیفن پی. (۱۳۹۴). مبانی رفتار سازمانی. مترجم: پارسائیان، علی. اعرابی، سید محمد. تهران، انتشارات الیاس، چاپ چهل و چهارم.

زارع، حسین، فیضی، آوات، محبوبی، طاهر. (۱۳۸۹). بررسی رابطه جو سازمانی با استرس شغلی و خلاقیت کارکنان (مرد و زن) اداری آموزش و پرورش استان آذربایجان غربی. تحقیقات علوم رفتاری، ۸ (۲).

سلطانی، ایرج. (۱۳۸۷). نقش بسترهای چندبعدی پرورش خلاقیت کارکنان در خلق ارزش‌افزوده و کسب سرآمدی. مجموعه مقالات اولین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران و اولین کنفرانس ملی تفکر و آثار علمی تخیلی و کاربردهای آن.

سورانی یانچشمه، رضا. (۱۳۹۷). تأثیر رهبری اخلاقی بر اشتیاق شغلی با نقش میانجی جو سازمانی نوآورانه اعضای هیئت‌علمی دانشگاه‌های آزاد شهر تهران (موردمطالعه: شهر تهران). نشریه پژوهش در نظام‌های آموزشی، ۱۲ (ویژه‌نامه), ۱۰۰۹-۱۰۲۷.

شائمی برزکی،علی، محمدی، مهناز. (۱۳۹۴). بررسی نقش رهبری تحول‌آفرین بر بهره‌وری نیروی انسانی با تأکید بر نقش کارآفرینی سازمانی.پژوهش‌نامه مدیریت تحول، ۶ (۱۲).

شول، عباس، پرنیان، مجتبی. (۱۳۹۷). تأثیر خلاقیت بر کارآفرینی سازمانی (مورد مطالعه: کسب وکارهای کوچک و متوسط منطقه ویژه اقتصادی شیراز)، پنجمین کنفرانس ملی پژوهشهای کاربردی در مدیریت و حسابداری، تهران، انجمن مدیریت ایران.

صادقی مال امیری، منصور. (۱۳۸۶). خلاقیت رویکرد سیستمی: فرد، گروه، سازمان. تهران، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه امام حسین، چاپ اول.

قربانی، محمود، ابری قشلاق، محمدعلی، اصلاحی، محمد. (۱۳۹۵). بررسی رابطه بین جو نوآوری در سازمان و رفتار کارآفرینانه کارکنان بانک صادرات مشهد. آینده‌پژوهی مدیریت، ۲۷ (شماره ۲ (پیاپی ۱۰۷)), ۳۳-۴۵.

کمالیان، امین رضا، بیغرض، بشیر.(۱۳۸۹). عوامل مؤثر بر بهسازی جو خلاقیت و نوآوری در سازمان‌های کارآفرین مطالعه موردی: کارخانجات صنایع مواد غذایی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه سیستان و بلوچستان.

موسوی، سیده مریم. (۱۳۹۴). بررسی تأثیر سبک رهبری تحول‌آفرین بر کارآفرینی سازمانی. پایان‌نامه دوره کارشناسی ارشد، دانشگاه رازی.

Aarons, G. A. Sommerfeld, D. H. & Willging, C. E. (2011). The soft underbelly of system change: The role of leadership and organizational climate in turnover during statewide behavioral health reform. Psychological Services. 8(4), 269.

Al-Swidi, A. K. & Mahmood, R. (2011). How does organizational culture shape the relationship between entrepreneurial orientation and the organizational performance of banks?European Journal of Social Sciences. 20(1), 28-46.

Amabile, T. M. (1995). Attributions of creativity: what are the consequences? Creativity research journal, 8(4), 423-426.

Avolio, B.J., Bass, B.M., Jung, D.I., (1999). Re-examining the components of transformational and transactional leadership using the MultifactorLeadership. Journal of Occupational and Organizational Psychology. 72 (4), 441–462.

Bai, Y. Lin, L. & Li, P. P. (2016). How to enable employee creativity in a team context: A cross-level mediating process of transformational leadership. Journal of Business Research, 69(9), 3240-3250.

Bolton, D. L. & Lane, M. D. (2012). Individual entrepreneurial orientation: Development of a measurement instrument. Education+ Training, 54(2-3), 219-233.

Carr, J. C. & Sequeira, J. M. (2007). Prior family business exposure as intergenerational influence and entrepreneurial intent: A theory of planned behavior approach. Journal of Business Research. 60(10), 1090_1098.

Černe, M. Jaklič, M. & Škerlavaj, M. (2013). Authentic leadership, creativity, and innovation: A multilevel perspective. Leadership, 9(1), 63-85.

Chang, Y. Y. Chang, C. Y. & Chen, C. W. (2017). Transformational leadership and corporate entrepreneurship: Cross-level mediation moderation evidence. Leadership & Organization Development Journal, 38(6), 812-833.

Deinert, A. Homan, A. C. Boer, D. Voelpel, S. C. & Gutermann, D. (2015). Transformational leadership sub-dimensions and their link to leaders' personality and performance. The Leadership Quarterly. 26(6), 1095-1120.

Dragoni, L. (2005). Understanding the emergence of state goal orientation in organizational work groups: the role of leadership and multilevel climate perceptions. Journal of Applied Psychology, 90(6), 1084.

Drennan, J. Kennedy, J. & Renfrow, P. (2005). Impact of childhood experiences on the development of entrepreneurial intentions. The International Journal of Entrepreneurship and Innovation, 6(4), 231-238.

Fairlie, R. W. & Robb, A. M. (2009). Gender differences in business performance: evidence from the Characteristics of Business Owners survey. Small Business Economics, 33(4), 375.

Fornell, C. & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of marketing research, 18(1), 39-50.

Fox, J. M. (2005). Organizational entrepreneurship and the organizational performance linkage in university extension (Doctoral dissertation, The Ohio State University).

Gilad, B. (1984). Entrepreneurship: the issue of creativity in the market place, Journal of Creative Behaviour. Vol. 18, No. 3, pp.151–161

Gil-Pechuan, I. Exposito-Langa, M. & Tomas-Miquel, J. V. (2013). International entrepreneurship in SMEs: a study of influencing factors in the textile industry. International Entrepreneurship and Management Journal. 9(1), 45-57.

Gong, Y. Cheung, S. Y. Wang, M. & Huang, J. C. (2012). Unfolding the proactive process for creativity: Integration of the employee proactivity, information exchange, and psychological safety perspectives. Journal of management. 38(5), 1611-1633.

Gözükara, İ. & Şimşek, O. F. (2015). Linking transformational leadership to work engagement and the mediator effect of job autonomy: a study in a Turkish private non-profit university. Procedia-Social and Behavioral Sciences.195, 963-971.

Green, A. E. Miller, E. A. & Aarons, G. A. (2013). Transformational leadership moderates the relationship between emotional exhaustion and turnover intention among community mental health providers. Community mental health journal, 49(4), 373-379.

Gumusluoğlu, L. & Ilsev, A. (2009). Transformational leadership and organizational innovation: The roles of internal and external support for innovation. Journal of Product Innovation Management, 26(3), 264-277.

Gursoy, A. and Guven, B. (2016), Effect of innovative culture on intrapreneurship, International Journal of Business and Social Science, Vol. 7, No. 1, pp. 152-162.

Hair, J. F. Sarstedt, M. Ringle, C. M. & Mena, J. A. (2012). An assessment of the use of partial least squares structural equation modeling in marketing research. Journal of the academy of marketing science, 40(3), 414-433.‌

Hoegl, M. Parboteeah, K. P. & Munson, C. L. (2003). Team level antecedents of individuals' knowledge networks. Decision Sciences. 34(4), 741-770.

Huarng, K. H. & Hui-Kuang Yu, T. (2011). Entrepreneurship, process innovation and value creation by a non-profit SME. Management Decision,49(2), 284-296.

Hughes, M. & Morgan, R. E. (2007). Deconstructing the relationship between entrepreneurial orientation and business performance at the embryonic stage of firm growth. Industrial marketing management, 36(5), 651-661.

Ibrahim, N. A. & Lucky, E. O. I. (2014). Relationship between entrepreneurial orientation, entrepreneurial skills, environmental factor and entrepreneurial intention among Nigerian students in UUM. Entrepreneurship and Innovation Management Journal, 2(4), 203-213.

Ismail, K. Anuar, M. A. Omar, W. W. Aziz, A. A. Seohod, K. & Akhtar, C. S. (2015). Entrepreneurial intention, entrepreneurial orientation of faculty and students towards commercialization. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 181, 349-355.

Jaiswal, N. K. & Dhar, R. L. (2015). Transformational leadership, innovation climate, creative self-efficacy and employee creativity: A multilevel study. International Journal of Hospitality Management. 51, 30-41.

Jung, D. I. Chow, C. & Wu, A. (2003). The role of transformational leadershipin enhancing organizational innovation: Hypotheses and some preliminary findings. Leadership Quarterly. 14(4_5), 525-544.

Li, C. Zhao, H. & Begley, T. M. (2015). Transformational leadership dimensions and employee creativity in China: A cross-level analysis. Journal of Business Research, 68(6), 1149-1156.

Manafi, M. and Subramaniam, I.D. (2015). The role of the perceived justice in the relationship between human resource management practices and knowledge sharing: a study of Malaysian universities lecturers. Asian Social Science. Vol. 11, No. 12, p.131.

Mohamed, L. M. (2016). Assessing the effects of transformational leadership: A study on Egyptian hotel employees. Journal of Hospitality and Tourism Management. 27, 49-59.

Moore, E. S. Wilkie, W. L. & Lutz, R. J. (2002). Passing the torch: intergenerational influences as a source of brand equity. Journal of Marketing,66(2), 17-37.

Moriano, J. Molero, F. Topa, G. and Lévy Mangin, J.P. (2014), The influence of transformational leadership and organizational identification on intrapreneurship, International Entrepreneurship and Management Journal, Vol. 10, No. 1, pp. 103-119.

Morris, M. H. & Lewis, P. S. (1995). The determinants of entrepreneurial activity: Implications for marketing. European journal of marketing, 29(7), 31-48.

Mumford, M. D. Scott, G. M. Gaddis, B. & Strange, J. M. (2002). Leading creative people: Orchestrating expertise and relationships. The leadership quarterly, 13(6), 705-750.

Mylonas, N. Kyrgidou, L. and Petridou, E. (2017). Examining the impact of creativity on entrepreneurship intentions: the case of potential female entrepreneurs, World Review of Entrepreneurship, Management and Sustainable Development. Vol.13, No. 1, pp. 84-105.

Rank, J. Pace, V. L. & Frese, M. (2004). Three avenues for future research on creativity, innovation, and initiative. Applied psychology, 53(4), 518-528.

Razavi, S. H. & Ab Aziz, K. (2017). The dynamics between entrepreneurial orientation, transformational leadership, and intrapreneurial intention in Iranian R&D sector. International Journal of Entrepreneurial Behavior & Research, 23(5), 769-792.

Runyan, R. Droge, C. & Swinney, J. (2008). Entrepreneurial orientation versus small business orientation: what are their relationships to firm performance? Journal of Small Business Management, 46(4), 567-588.

Saleem, H. (2015). The impact of leadership styles on job satisfaction and mediating role of perceived organizational politics. Procedia-Social and Behavioral Sciences. 172(2015), 563-569.

Scott, S.G. Bruce, R.A. (1994). Determinants of innovative behavior: a path model of individual innovation in the workplace. Acad. Manag. J. 37 (3), 580–607.

Shalley, C. E. Gilson, L. L. & Blum, T. C. (2000). Matching creativity requirements and the work environment: Effects on satisfaction and intentions to leave. Academy of management journal.43(2), 215-223.

Sharma, P. & Chrisman, S. J. J. (2007). Toward a reconciliation of the definitional issues in the field of corporate entrepreneurship. In Entrepreneurship (pp. 83-103). Springer, Berlin, Heidelberg.

Slotwinski, D. L. (2010). Determining the statistical significance of environmental uncertainty on the relationship among performance, entrepreneurial orientation, and strategy for Washington State manufacturing firms (Doctoral dissertation, Capella University).

Steele, L. M. Watts, L. L. & Den Hartog, D. N. (2018). Transformational leadership and innovation across cultures: A meta-analysis. In Poster presented at the 33rd annual conference of the Society for Industrial and Organizational Psychology, Chicago, IL.

Stevenson, H. H. & Jarillo, C. J. (1990). A paradigm of entrepreneurship: Entrepreneurial management Strategic Management Journal. vol. 11.

Tierney, P. & Farmer, S. M. (2011). Creative self-efficacy development and creative performance over time. Journal of Applied Psychology, 96(2), 277.

Timmons, J. A. (1999). New Venture Creation–Entrepreneurship for the 21 st Century, Irwin, 1999. HD625, 5, T584n.

Wang, P. Rode, J. C. Shi, K. Luo, Z. & Chen, W. (2013). A workgroup climate perspective on the relationships among transformational leadership, workgroup diversity, and employee creativity. Group & Organization Management, 38(3), 334-360.

Wang, X. H. F. Kim, T. Y. & Lee, D. R. (2016). Cognitive diversity and team creativity: Effects of team intrinsic motivation and transformational leadership. Journal of Business Research, 69(9), 3231-3239.

Welbourne, T. M. Neck, H. & Dale Meyer, G. (2012). The entrepreneurial growth ceiling: using people and innovation to mitigate risk and break through the growth ceiling in initial public offerings. Management Decision, 50(5), 778-796.

Yar Hamidi, D. Wennberg, K. & Berglund, H. (2008). Creativity in entrepreneurship education. Journal of small business and enterprise development, 15(2), 304-320.

Zampetakis,L.A.Gotsi,M.Andriopoulos,C.andMoustakis,V.(2011),Creativity andentrepreneurial intention in young people: empirical insights from business school students, International Journal of Entrepreneurship and Innovation. Vol. 12 No. 3, pp. 189-199.

Zellweger, T. Sieger, P. & Halter, F. (2011). Should I stay or should I go? Career choice intentions of students with family business background. Journal of Business Venturing,26 (5),521_536.

Zhang, Y. Zheng, J. & Darko, A. (2018). How Does Transformational Leadership Promote Innovation in Construction? The Mediating Role of Innovation Climate and the Multilevel Moderation Role of Project Requirements. Sustainability (2071-1050), 10(5).