مدیریت نوآوری در سازمان های دفاعی

مدیریت نوآوری در سازمان های دفاعی

طراحی مدل آینده‌پژوهی در سازمان با رویکرد مدیریت بحران سازمانی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه علوم تربیتی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. رایانامه
2 استادیار، گروه علوم تربیتی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران.
3 استادیار، گروه مدیریت دولتی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران..
10.22034/qjimdo.2024.489237.1327
چکیده
زمینه و هدف: تغییرات پرشتاب کنونی، پیچیدگی و عدم قطعیت‌ها، نحوه شکل‌گیری آینده را تعیین می‌کند. هرچه میزان تعامل یک سازمان، با محیط پیرامونی بیشتر باشد، عدم قطعیت‌ها و بحران‌های فرارو، بیشتر و لذا نیاز به آینده‌پژوهی و نگاه متفکرانه در آن حوزه ضروری‌تر می‌گردد. بر این اساس، در پژوهش حاضر به طراحی مدل آینده‌پژوهی در آموزش و پرورش با رویکرد مدیریت بحران سازمانی پرداخته می‌شود.
روش‌شناسی: این مطالعه، یک پژوهش کاربردی است که به روش آمیخته انجام شده است. در بخش کیفی از راهبرد تحلیل مضمون و ابزار مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی از راهبرد پیمایش و ابزار پرسشنامه  استفاده شد. جامعه آماری بخش کیفی شامل دیدگاه پانزده نفر از خبرگان  آموزش و پرورش و جامعه آماری بخش کمی شامل کارشناسان و مدیران ستادی این سازمان بود. داده‌های بخش کمی  از طریق فرایند کدگذاری و داده‌های بخش کمی به کمک تحلیل مسیر و نرم‌افزار لیزرل تحلیل شدند.
یافته‌ها: تعداد 398 مضمون پایه در 101 مضمون سازمان‌دهنده (34 مضمون سازمان دهنده برای مدیریت بحران و 67 مضمون سازمان دهنده برای آینده‌پژوهی) به دست آمد. همچنین، مضامین سازمان‌دهنده در قالب شش مضمون فراگیر برای متغیر آینده‌پژوهی (آینده‌نگری، هوشیاری محیطی، خلاقیت و نوآوری، رهبری، محدود کننده‌ها و تنظیم‌کننده‌ها) و چهار مضمون فراگیر برای متغیر مدیریت بحران (پیشگیری، آمادگی، مقابله و بازسازی و بازتوانی) سازماندهی شدند. آینده‌نگری بییشترین تاثیر را بر مولفه پیشگیری و بعد از آن مولفه آمادگی مدیریت بحران دارد. هوشیاری محیطی نیز بیشترین تاثیر را بر پیشگیری و مقابله دارد. خلاقیت و نوآوری بیشترین تاثیر را بر بازسازی و بعد از آن پیشگیری، آمادگی و مقابله دارد. محدود کننده‌ها تاثیر منفی بر هر چهار مولفه مدیریت بحران داشتند. بیشترین تاثیر تنظیم‌کننده‌ها بر مقابله و سپس بازسازی بود. رهبری بیشترین تاثیر را بر مولفه پیشگیری و مقابله دارد.
نتیجه‌گیری: توانایی آینده‌پژوهی مدیران آموزش و پرورش در مدیریت بحران، مستلزم توجه به فرهنگ آینده‌پژوهی است. با بهره‌گیری از آینده‌پژوهی می‌توانند فرصت‌ها را شناسایی نموده و با پیش‌بینی آینده بر تهدیدها غلبه نمایند. الگوی این پژوهش می‌تواند راهنمای عمل مدیران برای چگونگی مدیریت بحران بر اساس آینده‌پژوهی باشد.  
کلیدواژه‌ها

ابراهیمی، سعید؛ قاطعی کلاشمی، زهرا؛ حاج‌بنده، مسعود و مرادی، داریوش.(1396). تدوین ساختار مناسب آینده‌پژوهی در شهرداری اصفهان. نشریه آینده‌پژوهی مدیریت، 28(4)، 67-78.
ابراهیمی، علیرضا؛ نصراصفهانی، علی و نیلی پورطباطبایی، سیداکبر. (1396). طراحی الگوی نهادینه سازی یادگیری سازمانی و تحلیل ارتباطی آن با خودکارآمدی مدیران و کارشناسان (مطالعه موردی: جمعیت هلال احمر). امداد و نجات، 9(2)، 63-82.
انتظاری، منیرالسادات. (1394). نقش آموزش بر مدیریت کیفیت و بهره وری نیروی انسانی در آموزش‌وپرورش و مدل تعالی سازمانی . کنفرانس بین المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری.
بیدختی، امین؛ رستگار، علی اکبر و نامنی، احمد.(1394)آینده‌پژوهی تغییرات رویکردی آموزش عالی در توسعه سرمایه انسانی کشور؛ سناریویی محتمل برای افق ۱۴۱۰. فصلنامه پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی،  ۲۱ (۳)،۳۱-۵۵.
تقوایی یزدی, مریم. (1399). تاثیر دانش آینده‌پژوهی بر برنامه آموزشی و برنامه درسی مدارس کارآفرین در استان مازندران به منظور ارائه مدل. مطالعات برنامه ریزی آموزشی، 9(18)، 23-38.
حسین هاشمی، غلامرضا؛ علی اکبری، حسن؛ بازرگانی، محمدو نادری خورشیدی، علیرضا. (1389). طراحی الگوی آینده‌پژوهی در توسعه منابع انسانی (مورد: سپاه پاسداران انقلاب اسلامی). پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 2(2)، 47-69.
خان محمدی، هادی؛ اصلی پور، حسین؛، خان محمدی، مجید و شمس، لیلا. (1397). طراحی الگوی نهادینه سازی ارزش‌ها مبتنی بر بیانات مقام معظم رهبری. بصیرت و تربیت اسلامی، 15(46 )، 9-34.
شاه‌یاری، فرشاد.(1402). ارائه الگوی نقش آینده‌پژوهی در مدیریت بحران. فصلنامه مدیریت بحران و وضعیت‌های اضطراری، 15(1)، 93-112.
شیروانی ناغانی، مسلم. عیوضی، محمدرحیم و قاسمی، حاکم. (1396). چیستی و چرایی مفهوم میان رشته‌ای آینده نگاری راهبردی در فرا رشته آینده‌پژوهی. مطالعات میان رشته‌ای در علوم انسانی. 9(3)، 1-24.
صالحی نوذر، اسما، یعقوبی، نورمحمد، و کیخا، عالمه. (1400). طراحی الگوی مدیریت بحران اجتماع محور با استفاده از رویکرد فراترکیب. مطالعات مدیریت دولتی ایران، 4(2 )، 71-102.
عبدی، فریبا؛ داودی، رسول؛ کمالی، نقی. (1402). طراحی الگوی مدیریت بحران برای مدیران دانشگاه فرهنگیان. فصلنامه مدیریت و چشم انداز آموزش، 5(4)، 263-279.
محمدی، رضا و سلیمانی، امیر. (1402). مرور نظام‌مند عدالت آموزشی در ایران: مفهومپردازی، چالشها و شاخص‌ها. مطالعات برنامه‌یزی آموزشی، 12(23)، 145-170.
مرادی پردنجانی، حجت اله؛ امیدی ارجنکی، رضوان و سبزواری، امیر. (1395). طراحی الگویی برای نهادینه کردن آینده‌پژوهی در آموزش‌های فنی و حرفه ای. همایش مهارت آموزی و اشتغال.
موهبتی زهان، حسین؛ یعقوبی، نورمحمد؛ محمدی، محمد؛ محمودزاده واشـان، مهـدی (1399). طراحـی الگـوی مرحلـهای مـدیریت بحران با رویکرد ظرفیتسازی جوامع محلی با استفاده از روش فراترکیب. مدیریت دولتی، 12(2)، -175 .203
نوری، سیامک و ایوبی، مریم. (1396)توسعه مدل آینده پژوهی مبتنی بر پیمایش محیطی. مدیریت فردا،  22، 55- 66
همتی، علی رضا؛ گودرزی، محمد علی و حاجیانی، ابراهیم. (1386). ضرورت آینده‌پژوهی در نظام‌های آموزش‌وپرورش. آینده‌پژوهی مدیریت. 26 (پیاپی 102)، 1-14.
واعظی، سیدکمال؛ قمیان، محمدمهدی و وقفی، سیدحسام. (1396). آینده‌پژوهی در علوم انسانی با رویکرد مدیریت دانش، ملاحظات، دستاوردها و اثرات. مدیریت سازمان‌های دولتی، 5(3) ، 33-47.
یوسفی رامندی، رسول. (1399). طراحی الگوی راهبردی مدیریت بحران امنیتی مبتنی بر منظومه فکری مقام معظم رهبری (مدظله العالی) (مورد مطالعاتی فتنه 1388). مطالعات مدیریت بحران، 12(1)، 7-34.
Abbas, J., Wang, D., Su, Z. and Ziapour, A. (2021). The role of social media in the advent of COVID-19 pandemic: crisis management, mental health challenges and implications. Risk Management and Healthcare Policy, 12(14),1917-1932.
Behie, S. W., Pasman, H. J., Khan, F. I., Shell, K., Alarfaj, A., El-Kady, A. H. and Hernandez, M. (2023). Leadership 4.0: The changing landscape of industry management in the smart digital era. Process Safety and Environmental Protection, 172, 317-328.‏
Brighouse, H. and Unterhalter, E. (2010). Education for primary goods or for capabilities. Measuring justice: Primary goods and capabilities, Cambridge University Press.‏
Chermack, T. J. (2011). Scenario planning in organizations: how to create, use, and assess scenarios. Berrett-Koehler Publishers.‏
Ismaya, B., Sutrisno, S., Darmawan, D., Jahroni, J. and Kholis, N. (2023). Strategy for Leadership: How Principals of Successful Schools Improve Education Quality. Al-Tanzim: Jurnal Manajemen Pendidikan Islam, 7(1), 247-259.‏
Fonseca, R. (2005).Unido Technology Foresight program. Technology Foresight
Training Program Seminar on Technology Foresight Practices & Methods, Tehran.
Gavigan, P., Scapolo, J. and Scapolo, F. (2000) FOREN Work package 3, IPTS, Seville Kim, Y. (2020). Organizational resilience and employee work-role performance after a crisis situation: exploring the effects of organizational resilience on internal crisis communication. Journal of Public Relations Research, 32(1-2), 47-75.‏
Keenan, M. (2002), Technology Foresight: An Introduction, Technology
Foresight for Organizers. 12-8December, Ankara, Turkey,
Singh, R. Yadav, Yashvant . (2018) Perspective of Futurology and its Implication in Education, Global Journal of Enterprise Information System, 9(4),October-December,2018.  http://informaticsjournals.com/index.php/gjeis)
Sharma, G. D., Kraus, S., Srivastava, M., Chopra, R., and Kallmuenzer, A. (2022). The changing role of innovation for crisis management in times of COVID-19: An integrative literature review. Journal of Innovation & Knowledge, 7(4), 100281.‏
Tao, Y., Xu, G. and Liu, H. (2020). Compensation gap, retrenchment strategy and organizational turnaround: a configurational perspective. Journal of Organizational Change Management, 33(5), 925-939.‏
Van Berkel, K. and Manickam, A. (2020). Wicked world: Complex challenges and systems innovation. Routledge.‏
Yarime, M., Trencher, G., Mino, T., Scholz, R. W., Olsson, L., Ness, B. and Rotmans, J. (2012). Establishing sustainability science in higher education institutions: towards an integration of academic development, institutionalization, and stakeholder collaborations. Sustainability Science, 7, 101-113.‏‏